WIESŁAW
PIEŚNI ROLNIKÓW
PRZEZ
K. BRODZIŃSKIEGO
KSIĘGARNIA LUNEMBURGSKA
Ifi ULICA DE TOUnWON t fl
IStG
G©AŃ£h

gh.ms j
x^R-Kc S^/g,
PRZEDMÓW
Ja 8 1 Marca ^jcłieńskim, matki Fran-R’ch swoich jfólówki. Od domowy ^•dzień nie ^w doktór M lat czter-
Kazimierz Brodziński, urodził się M 1791 roku weMsi Królówce, w obwodgid w Galicji Ausłryjackiej, z ojca JakóbtU ciszki z Hadzikowskicb i ztęd w poźniM! pismach podpisywał się Kazimierzem iu przyjścia na świat był wętły i słabo-^l doktór przepowiedział mu, że dłużej n« pożyje ; opatrzność inaczej zrzędziła, umarł w parę tygodni, a Brodziński przl dzieści kilka. Staranności wiejskich kob gnowaniu winien, że został przy życiu, Ił^matkę u'' tracił w dziecinnym wieku i pamiętał jef^^jj^yj^ zwłoki złożone na żałobnym katafalku. Zaledwie nauczył się pisać, napisał placzęc elegię do jej cieniów, w śród nocy, przy świetle tylko księżyca. Brat starszy ‘Andrzej zawsze mu ten utwór pierwotny wychwalał. Ojciec ożenił się powtórnie, pojęł kobietę złę i dał swym dzieciom matym najgorszę macochę. Kazimierz puszczony samopas, próżnujęc w domu, po drabinie dostał się na poddasze i tam znalazł wór papierów, pomiędzy któremi były mowy drukowane z sejmu czteroletniego i wiersze Naruszewicza, Trembeckiego i wielu innych. Chciwie zaczęł się w tym niespodzianym dla siebie skarbcu rozczytywać i unosić, szczególnie nad wierszami. Stary Brodziński po śmierci pierwszej żony, przeniósł się do Lipnicy-Mu-rowanej, położonej w uroczej okolicy. O staj kilka leżało miasteczko Lipnica, tu do szkółki zaczął Kazimierz z bratem Andrzejem uczęszczać, ale oprócz razów na ciele od srogiego nauczyciela, nic nie wyniósł więcej z tej szkoły. Przez cztery lata, nauczył się zaledwie czytać po polsku i po niemiecku. W tym czasie, zbliżenie się do ludu wiejskiego, wspólne zabawy z chłopcami sielskimi, gawędy starego wojaka, co
ł PRZEDMOWA.
oprawiał częić roli dziedzicznej ojca Kazimierza, wpłynęły poważnie na serce i umysł. Przeniesiony do szkół w Tarnowie, gdy brat /Andrzej ukończył gimnazjum i przeszedł na uniwersytet do Krakowa, Kazimierz mu towarzyszył, zostawiony samemu sobie, cały czas trawił na samotnych przechadzkach ro-zmyśłaniach, na zbieraniu i zasuszaniu ziół, na czem całe ranki trawił na górze świętej Bronisławy. Książek nie czytywał, bo ich nie miał, łiistoryczne pomniki Krakowa nie obchodziły go, bo nie znał łiisto-rji swojej ojczyzny. Po śmierci ojca, skoro macocłia wszystko ogarnęła, znaleźli zię prawie bez sposobu do życia. Kazimierz postanowił udać się do niej o pomoc. Uszywszy sobie z prześcieradła torebkę, zabrawszy luAóatki, puścił się pieszo w drogę o ośm mil do naf^sc rodzinnycli : słabo zdrowie, brak siły i głpd, zaledwie mu dozwoliły tę podróż ukończyć. Wieśniak znajomy zawiódł go do nowego mieszkania macocłiy, po drodze wstępili na grób ojca i modlili się razem. Po chwilowym u macochy pobycie, wezwany przez brata Andrzeja, udał się do stryja swego proboszcza w Wojniczu. Z pozostałego maj.jtku po ojcu pokazał się mały fundusz dla sierot; Andrzej wrócił do Krakowa, Kazimierz udał się do szkół w Tarnowie, gdzie wydoskonalił się w języku niemieckim i łacińskim. »
Majęc lat 18 po ukończeniu szkół z Tarnowa, udał się do Krakowa 1809 roku wraz z bratem i tu d. 20 Lipca zacięgnęł się do pułku artylfrji wojsk księz-Iwa warszawskiego jako ochotnik : wkrótce w stopniu podoficera przeszedł do 12 korapanji, w której był dowódzcę i kapitanem Wincenty Heklewski, wiekiem i cłiaraktcrem zbliżony do Kazimierza, zarówno namiętnie kochajęcy literaturę i poezję, autor wdzięcznych Pieni wiejskich. Za przybyciem do Warszawy, zwiedził stawne pole Kaszyńskie, gdzie po niedawnej krwawej walce z Austryjakami, walały się kości poległych i szczotki broni. Uczcił je później pięknym a rzewnym wierszem [p. n. : Pole
PRZEDMOWA.
fłaszyń.skie. Podczas leży w twierdzy Modlinie, czas wolny od obowiązków, poświęcał własnemu ukszlał-ceniu. W roku 1812 jako porucznik artylerji wyruszył na wyprawę do łtossji. Po bitwie pod Smoleńskiem, utracił drogiego przyjaciela Keklewskiego wraz z wielu ; był w bitwie pod Możajskiein, przybył do Moskwy, zkęd wkrótce nakazano odwrót. Wtedy spotkał się z łiratem Andrzejem i szli trzy dni razem. Ten, nad Berezynę trationy kulę karabinowę, poległ, a Kazimierz przeziębly i głodny zmartwiałem okiem poględał na zwłoki ukochanego brata i przyjaciela, rozcięgnięte na śniegu. Po rozbiciu kompanji Brodzińskiego, szedł sam jeden odarty przez Kowno za Niemen, gdzie znajomy mu podolicer zgłodniałego nakarmił i wzięl na sanki swoje. Krężęc przez Prusy, pieszo przybył do Warszawy, zkęd dostał się do Krakowa. W pamiętnej bitwie pod Lipskiem 1813 r. ranny i pojmany był przez Prusaków. Wypuszczony na wolność, w końcu tegoż roku z Krakowa przybył do Warszawy.
Otrzymawszy uwolnienie ze służby wojskowej w 23 roku życia, zaczęt pracować w komisji spraw wewnętrznych następnie od roku 1881 dawał lekcjo literatury polskiej i stylu w konwikcie księży Pijarów na Żoliborzu. W roku 182) komisja wyznań religijnych i oświecenia publicznego, mianowała go zastępcę profesora w liceum warszawskieni, a w następnym roku wezwała go do wykładania literatury jKjlskiej w Warszawskim Uniwersytecie. W roku 1823 był pierwszym sekretarzem, w roku 1826 profesorem stałym tegoż uniwersytetu i zarazem członkiem towarzystwa przyjaciół nauk. Odbył podróż dla poratowania zdrowia do Wioch, przy czem zwiedził Szwajcarję i ł’aryż. W roku 182!) mianowany profc-sorcin radnym, a w ostatku jeneralnym szkół wizytatorem. Po zamknięciu uniwersytetu w roku 1832 otrzymał pensję cmerytalnę ; we dwa lata, podupadły na sitach, trawiony głębokim smutkiem, wyjechał do wód czeskich. Umarł w Dreźnie 1835 r., na
6	PRZEDMOWA.
ręku A. E. Odyńca. Na cmentarzu katolickim drezdeńskim ma wzniesiony pomnik z napisem : Kazi-mier20'Ki/{rodzi>'is/, ifmu ziomkowie Urodzouy 1791 um. 1835 r. 10 J‘aździernika.
Brodziński stoi jako reprezentant ostatniego okresu literatury polskiej, wraz z Mickiewiczem, okresu oryginalnej narodowej literatury. On pierwszy nadał kierunek romantyczny literaturze naszej. Jeżeli ge-njainościę. poetyczuQi przewyższa go śpiewak pana Tadeusza, to nie przewyższa go ani potęgą prawdziwego uczucia, ani zasługami jakie dla piśmiennictwa narodowego położył Brodziński. On to przysposobił umysły by genjusz Mickiewicza poznany i uznany został. Brodziński jest twórcy prawdziwie polskiej Sielanki, nietylko ów piękny poemat Wiesław, ale wiele pieśni oddycha tę prostotę, wdziękiem co w każdym rzewno uczucie obudzą.
K. Władysław Wójcicki.
(z IV tomu Encyklopedji powszechnej).
WIESŁAW
SIELANKA KRAKOWSKA.
-0-00-0-
1.
z żonj Stanisław wychodzi z komory. Wnosi do izby dwa pieniężne wory, Czterysta złotych ułożył na ławie I tak powiada : (Zgarnij to Wiesławie! Jedż do Krakowa, a za te talary Kup mi dwa konie i wybierz do pary Syn mój jedyny na wojnie zabity. Mnie schyla niemoc i wiek nieużyty. Nie mam z chudobę poufać się komu, Ty prawę rękę jesteś w moim domu; A skoro pomrę, tyś rodziny głowa. Jeśli, daj Boże! córka się uchowa — Ma lat dwanaście, nie skąpo urody. Możesz jej czekać, sameś jeszcze młody. » — «Tak jest! dla ciebie (Bronisława powie) Strzegę tej córki, jakby oka w głowie, A cóż droższego mieć możesz od matki ? Jedneć to moje przed grobem dostatki. » Bronika matkę objęła za szyję, I wstyd rumiany na jój piersi kryje. Lecz pusty uśmiech zwraca na Wiesława; A dalej, smutna rzekła Bronisława : « Miałam ja drugą, litościwy Boże I
8
WIESŁAW
Oko się za nię przepłakać nie może : Zaledwie pięty kwitnęł owoc sadu. Gdy mi zniknęła, jako cień bez śladu ; Już to dwunastym liściem wiatr pomiata, Jak myśli matki zatruwa jej strata. Gdy Tatar o polskie dobijał się plemię, W pustkach wsi staży, a odłogiem ziemie. Okólnych lasów i wiosek pożary Gniewu Bożego zwiastowały kary ; Z wiatrem, co strzechy i konary walił, Do nas wróg przybył i wioskę zapalił. Dzień to był sędu : — śród płaczu i gwaru Wśród ciemnej nocy, wichrów i pożaru, Razem rolnicy ku obronie bieżę, Razem się wojsko ciśnie za grabieżę ;	*
W tej walce z dymem znikła nasza strzecha. W tedy mi córka, jedyna pociecha. Znikła bez śladu. Przez długie ja czasy Chodziłam za nię na wioski i lasy;
Ale jak kamień do Wisły rzucony. Zniknęła wiecznie, głuche każde strony ; Go dzień do kłosów przychodzę oracze, A ja dziecięcia nigdy nie zobaczę; Na świat szeroki próżno rzucać oko. Świat nie pocieszy a niebo wysoko I Niech woła Boska, będzie Boska chwała, Ciebiem ja za nię synu 1 wychowała ;
Bo gdzie sierota przyjęta pod strzechę, Tam z niebem bliższy Bóg zsyła pociechę. Może też moje utracone dziecię. Podobnie kędyś na szerokiem świecie Litość znalazło; żyje gdzie u maiki Pomiędzy własne policzone dziatki. W takiej ja myśli po ojców twych stracie Ciebie małego wychowałam w chacie, Litość za litość. Niebieska opieka Tajnie nagradza uczynki człowieka; A jeśli ziemia strawiła jej kości, Swobodna dusza w krainach przyszłości
SIELANKA KHAKOWSKA
9
Igra wesoło przy niebieskiej malec, I łaskę nieba zwabia naszej chatce. •
Tu Bronisława zalała się łzami; Rade łzy płynę za matki myślami; Płakała zaraz i córka przy boku, L/jcz łzy męzkiemu nie przystojne oku, Kryjęc Stanisław, karci smutek żony : • Jaki los w niebie komu naznaczony. Próżno się troskać; Bóg siedzęc wysoko Nad całym światem opatrzno ma oko, Wszakże on ojcem na wieki i wszędzie, Co pod nim było, pod nim jest i będzie; Lepsze nad smutek ufanie pobożne. Idż! Wiesławowi przygotuj nadrożne. Ty wyjdź o świcie, a chroń się przygody. Bo zawsze wiele ufa sobie młody ; Przynieś twej przyszłej podarunek z drogi! »
Wiesław obojgu kornie ścisnę! nogi I wyszedł z chaty przenikniony cały, Ze takich ojców niebiosa mu dały.
II.
Już wonny wieczór uśmiechał się ziemi, Gdy wracał Wiesław z końmi kupionemi. Z przydrożnej wioski rozlega się granie. Słychać wesołe pięsy i śpiewanie. Parskajęc konie biegnę po gościeńcu. Widać dziewoje przy rucianym wieńcu, Biję drużbowie w podkówki ze stali; A gdy wędrówca mile powitali. Tak rzekł starosta, zarzędca wesela : « Bobrze to w każdym zyskać przyjaciela! Witajcież do nas wy z proszowskiej ziemi I Nie chiejcie gardzić dary ubogiemi, Pożyjcie z nami, czem tu gospodarzy Wdzięczna prac rola i dobry Bóg darzy. Napatrzycie się krakowskim dziewojom,
10
WIESŁAW
Wymy&lnym tańcom i przecudnym strojom; Wreszcie i w tany sun^ć nie zaszkodzi. Bo choć strudzeni, widzę żeście młodzi. »
Na to Halina przystępuje młoda, W calem weselu naj pierwsza uroda ; Wstydzi się, wstydzi, jednak przy nim st fo, Ciasto z koszyka i owoc podaje :
« Obcy wędrowcze 1 jużci przyjęć trzeba Naszych owoców i naszego Chleba! » A przytem uśmiech jakowyś uroczy. Zwrócił na siebie wędrownika oczy;
I zwrócił tyle że odtęd jedynie, Okiem i duszę został przy Halinie.
Wchodzi do izby na wesołe tany, Z kubkiem od drużbów Wiesław powitany ; Potem starosta, zarzędca wesela W te słowa drużbom porady udziela : • Jużci pierwszeństwo zostawcie obcemu. Niech idzie w tany, niech też po swojemu Skrzypkom zanuci, dziewoje wybierze : Bo z obcym trzeba uczciwie i szczerze. «
I wybrał druchnę, której wdzięk uroczy Zwrócił na siebie wędrownika oczy. Naprzód wychodzi, przed muzykę staje, Halina w plęsach rękę mu podaje ; Za nim się w koło młodzieńcy zebrali. Nucę i biję w podkówki ze stali;
W’iesław się za pas ujęł rękę prawę. Zagasił wszystkich poważnę postawę, W skrzypce i basy sypnęł grosza hojnie. Ojcom za stołem skłonił się przystojnie. Halina plęsa z minę uroczystę, Oburęcz szatę ujęwszy kwiecistę. On tupnęł, głowę nachylił ku ziemi I zaczęł nucić słowy takowemi :
• Niechże ja lepiej nie żyję. Dziewczę 1 skarby moje!
Jeśli kiedy oczka czyje Milsze mi nad twoje.
SILLAKKA krakowska
II
Patrzajże mi prosto w oczy, Bo widzi Bóg w niebie,
Że mi ledwo nie wyskoczy Serduszko do ciebie ! •
B erze Halinę, i tak w około
Przodkujęc drużbom, tańczy wesoło ;
A gdy ku skrzypkom znowu powróci, Slaje i w pięsach tak dSlej nuci:
« Czemuż ja w proszowskiej ziemi Małe zaznał dziecię.
Byłbym między krakowskicmi. Najszczęśliwszy w świńcie.
Krew nie woda ludźmi włada. Bo któż sercem rzędzi ?
Człowiek pragnie i układa, A wszystko Bóg sędzi. »
Halina w plęsacb przed nim ucieka. On w ręce pieszcząc goni z daleka;
A gdy dogoni, z ujętą wróci.
Staje i w pląsach tak dalej nuci:
« Nie uciekaj ptaszku luby, Moje sto tysięcy I
Dogonię ja mojej zguby
I nie puszczę więcej.
Krąży słowik w szumnym lesie. Gałązek się czepia.
Aż dognany piórka niesie, Gniazdeczko ulepia. >
Sam teraz w pląsach przed druchną stroni, A ona za nim poskocznie goni ł dogoniony, gdy znowu wróci
Staje i w pląsach tak przed nią nuci :
« Gospodarzu nie dasz wiary. Jak konie opłacę;
Wydałem ja twe talary, Moje serce stracę.
Grajcie skrzypki 1 bo się smucę W opłakanym stanie.
1-	WIESŁaW
z konikami ja powrócę Serce się zostanie. • Dłoń mu podała, a on w około Przodkujęc drużbom tańczy wesoło. A gdy do nowej piosenki stanie, Skrzypek drzymięcy zakończył granie.
Na to Halina zapłoniona cała, Między teścine za stół uciekała; \ó iesław staroście i matkom się kłania : Słychać w około pokętne szemrania. Uługo się Wiesław gościnnie weselił, Już się też dzionek nad górami bielił. Pożegnał wszystkich w zasmuconym stanie, Wcięż majęc w uszach i śpiewy i granie; W sercu niepokój a myśli jedyrie Krężę niewolne przy pięknej Halinie.
III.
Pospieszał Wiesław i lasem i polem, Ale się ostać nie może przed bólem : Bo gdy chęć jedna raz serce osiędzie. Daremny namysł i rozsędek będzie; Przeto co myślał, co czynić przystało. Stanowi wyznać otwarcie i śmiało.
Oczekiwany wjechał do podwórka : Wybiegł Stanisław i matka i Górka, Głaszczę koniki i więżę u płotu. Cieszę się wszyscy z prędkiego powrotu Z taniości kupna i z koników radzi; Sam je Stanisław do stajni prowadzi, Rychłę wieczerzę rozkazuje matce. Skoro milczęcy Wiesław usiadł w chatce, Matka go z córkę o zdrowie pytały; Milczęc, Bronice dał gościniec mały.
Przybył też razem i sęsiad ciekawy, Dobry do rady, dobry do zabawy; Jan, co za stołem nie jednym już siadał,
SIELANKA KRAKOWSKA
13
Jak mędrze myślal, tak i prawdę padał; Ale się wszystkim dziwno wydawało, Że Wiesław smutny i mówi tak mało. Wszedł i gospodarz, do stołu zasiedli. Skromną wieczerzę przy rozmowach jedli; Matka zaś oka nie spuści z Wiesława, Dziwną w nim jakąś odmianę poznawa.
• Po'wiedz nam (mówi) co tobie się stało? Źe smutny siedzisz i mówisz tak mało. Milczący zawsze sam sobie zaszkodzi Nigdy młodemu skryłoś'', się nie godzi. » On spuścił oczy, wstydem się zapłonił, Stanisławowi do nóg się ukłonił, I zaczął mówić słowy takowemi :
« Prawda, że szczerze trzeba ze starszymi. Oni porywczćj młodości wybaczą I mądr.ą radę zawsze podać raczą, Czemużem w domu nie został na wieki, Wdzięczen łask tylu i waszej opieki; Przy waszym pługu chodziłbym spokojny, Ani bym zaznał trudnej z sercem wojny; Lecz darmo człowiek sam o sobie radzi; Inaczej myśli Bóg o swej czeladzi. Prędki, bez wieści spada wyrok Boski. Na mojej drodze pośród jednej wioski. Poznałem druchnę, której wdzięk uroczy, Zalirał mi serce i zniewolił oczy, I tyle sprawił, że odtąd jedynie Sercem i duszą jestem przy Halinie.
Ojcowie moi już królują w niebie;
Wyście sicotę przyjęli do siebie. Nie żałowali nitrosków, ni Chleba, Uczyli pracy i bojaźni nieba;
Dziś jedynaczkę córkę w swojćj chacie Dla mnie w zamężeie i z wianem chowacie. Jeszcze, mówicie, byłem dzieckiem małem. Gdy ją w tych kątach sobie kołysałem ; Ni mi niewdzięczność, ani harda dusza. Odkryć przed wami tę boleść przymusza.
14
WIESŁAW
Ale mi rada niedościgła w niebie, Was każę smucić, a zawstydzić siebie. Puśćcież mię, puśćcie z rękoma gołemi, Pracować będę pomiędzy obcemi;
Bo bez Haliny nic już nie zarobię, Niezdatny ludziom i niemiły sobie; Prędkobym znalazł koniec życiu memu. Pobłogosławić chciejcież ubogiemu;
Bo ten przed nędzę nigdzie się nie schroni. Kogo przekleństwo dobroczyńców goni. Sprawcie! Bóg za to niech będzie nad wami!
Tu Bronisława zalała się łzami; Bronika patrzy dużemi oczyma. Ciekawość tylko na jej ustach trzyma Uśmiech pustoty; ale gdy ujrzała. Ze tu i Wiesław i matka płakała. Wnet Bronisławę objęła za szyję, I łzy niewinne na jej łonie kryje.
Stanisław milczęc podparł siwę głowę
I po ojcowsku rzekł słowa takowe :
• Kiedy twój ojciec żegnał ziemskie życie. Ciebie mi oddał jak za moje dziecię;
Tak cię leż kocham, i widzi Bóg w niebie, 2e nic milszego nie miałem nad ciebie; A ty niepomny, że mię starość gniecie, Ghcesz na przygody puszczać się po świecie; Chcesz mię opuścić, za to żem cię chował. Żem tobie córkę i dom mój hodował. Nieszczęście wniesiesz do każdego domu. Gdy mnie rozsławisz śród żalu i sromu; Młody, niebacznę wzięłeś przed się drogę. Ja cię przeżegnać, ja puścić nie mogę. •
Tu żona płaczęc wyszła za próg chatki. Bo czuła razem srom i miłość matki;
Za nię Bronika z trwogę i Izę w oku; Wiesław twarz kryjęc, stal kornie na boi u. Jan z Stanisławem sam milczęcy siedział, Gdy się namyślił tak mędrze powiedział :
■ Stary młodemu wyrozumieć nie chce,
SIELANKA KRAKOWSKA	<S
Młodego nowość i swoboda łechce, Zwiąż go miłością i osyp go zbiorem, On dalej patrzy^ bo mu świat otworem, Nieszczęściem jemu najmilsza niewola; Tak i na wiosnę ptak okręża pola. Płochy i dumny, ufny w siłę młcdę, Rzeki i skały przebywa z swobodę, Aż miłym głosem zwabiony, zostaje, — I odtąd jedne zamieszkuje gaje, Gdzie swoje szczęście i pokój znachodzi. Te prawa maję, tę naturę młodzi. Za nic już wszystko, gdy na całe życic, Wolnę mu teraz drogę zagrodzicie. Nie w nim też może dla Broniki szczęście, Z woli ma płynęć niewolne zamęście; Jako kwiat córka obcej ręki czeka I traf młodzieńca przyniesie z daleka; Dla tego dajcie wolność Wiesławowi, O swojem szczęściu sam niechaj stanowi. » Na to Stanisław : « Mądrze wy mówicie, Ale nie znacie co to stracić dziecie. Dla czego ojciec w troskach życie trawi. Gzem się lat wiele utroska, ubawi, Z czem żyć nawyknie i pracować w domu, To weźmie przybysz nieznany nikomu; Weźmie dobytek krwawo dochowany. Gołe i głuche zostawi im ściany, Odzie zapomniani samotne łzy sęczę, Gdy córkę z obcym obowięzki łęczę ; Przeto już dawne były myśli moje Bym ich przy sobie połęczył oboje. Ażeby matka kiedyś, po mej stracie, Teścinej w obcśj nie służyła chacie ; Lecz myśli niczein, gdy Bóg nie dozwoli; Przeto Wiesławie! odd.iję twej woli, Uprośże Jana, wezwij jego rady. Może sam z tobę uda się na zwiady, Może się wszystko inaczej wyświeci. Go z wiatrem przyszło, to z wiatrem przeleci;
18	WIESŁAW
Lfcz, jeśli przyszta serce tobie święci. Jeśli rodziny poznasz dobre chęci, Uproś sąsiada, niechaj zacznie swaty, Jak syn synowę przywiedź mi do chaty. »
IV.
Idzie Jan z tęsknym Wiestawem na zwiady Wiesław daleko przed nim znaczy ślady.
Bo go i miłość i młodzieńcza siła. Przez góry, doły, prędzej prowadziła. A gdy przybyli gdzie mieszkała córka Taką pieśń nucą za płotem podwórka : t Kwiatami grzęda osuta, Kwitnie rozmaryn i ruta, Na okienku wianek leży, Jest tu córka dla młodzieży. Przyjdzie młodzian z obcych błoni, Ojcu, matce się pokłoni; Zerwie panna swoje kwiaty, Do teściowej pójdzie chaty. Raz ostatni rozmaryny Uwieńczycie skroń dziewczyny. Zielona ruto na grzędzie Nikt cię polewać nie będzie. »
« Schludna chata, choć uboga. Za rządnością pomoc Boga, Skrzeczy sroka na jaworze, Panna stroi się w komorze. Otwierajcież! przyszli goście, 1 życzliwie w dom zaproście; Chociaż obcym bądźcie radzi. Dobra nas tu chęć prowadzi. » Wyjrzała oknem od kądzieli matka. Skrzypią zapora, otwarła się chatka,
SIELANKA KRAKOWSKA
Wszedł Jan sędziwy, Wiesław okazały Głowę wyniosłą dosięgnął powały ; Jadwiga rzekła : • Witajcie nam goście, Siądźcie i z Bogiem dobrą wieść przynoście I • Z komory wyszła Halina z rumieńcem. Skłoniła głowę przed znanym młodzieńcom, A Jan powiedział : » Oj, widzę że godne I starca drogi, lica tak urodne. » — Kiedy Halina słyszy taką mowę. Rumianych wdzięków przybyło połowę ; Koszyk podróżny zdejmuje z młodziana, Bierze i laskę sędziwego Jana, Wnet czystą ławkę do stołu przynosi, A matka gości do spoczynku prosi; Mówi do ucha wstydliwej Halinie : « Niech się roznieci ogień na kominie. Niech będzie rychło wieczerza gotowa! » —
Jan, gdy odpoczął, w te przemówi! słowa : « Niech gospodyni przez to nie obrażę. Czyniąc, co dawny obyczaj nam każę, Ojców zwyczaje, toć krewieństwo nasze. Przeto Wiesławie 1 daj z koszyka flaszę, A gospodyni kubka nam udzieli. Miernie użyty trunek rozweseli, Śmielszemi czyni ukrywane chęci, I tajność serca przed oczy wyświęci : Bo jak oblicze oglądamy w zdroju. Tak dusza wiernie wyda się w napoju. Pszczółki na ziemi pierwsze gospodynie. One po całej opatrznej krainie Zbiorów szukały; ochronne przy zgodzie. Wzbudziły przemysł i w ludzkim narodzie : A jak na wiosnę gospodarna pszczoła. Gdy się sad bieli i wonieją zioła. Niesie w ut siostrze uzbierane miody ; Tak niesie młodzian z rodzinnej zagrody Kubek słodyczy, przy życzliwej chęci. Tej, której serce niewolne poświęci : Bo równa pszczoło jest miłość wieśniacza.
17
3
WIESŁAW
łS
Sljdycz i zgodę i pracę oznacza. » —
Podała matka kubek na te słowa; Poszła do serca wszystkim Jana mowa; Bóg go też wielkim rozumem obdarzył, Już on niejedno krewieństwo skojarzył, Starostę bywał na każdem weselu, I chrzestnym ojcem zwę go w domach wielu, l’rzeto, gdziekolwiek przyjdzie w odwiedziny. Jest, jakby w domu u swojej rodziny.
W podany kubek nalał Wiesław miodu : « Przyjmij tę kroplę z obcego ogrodu. Piękna Halino 1 jak tobie słodyczy. Na cale życie serce moje życzy. » —
Na to Halina pytajęcem okiem Patrzy na matkę; odwrócona bokiem. Białe odzienie zarzuca na głowę. Tak zasłoniona wypełnia połowę. Połowę Wiesław wypełnił aż do dna; A jako zorza za gajem pogodna, Kryjęc się błyszczy rumieńcem Halina; Jan Dziewosłęby w te słowa zaczyna ; « Kiedy tak córka chęć życzliwę Jzicli, Już do was matko mówić mię ośmieli, (idzie młodzież idzie za serdeczną władzę. Niech ję z namysłem starsi doprowadzę; Młodość nie widzi, przyszłości nie bada. Jako w kochaniu, ufność w losie składa, A to odmienne, nieprzyjazne rzeczy. Szczęście więc starsi muszę mieć na pieczy : Wszystko przewidzieć, w szczerości pogadać, A z resztę ufność na Boga zakładać. Poczciwych ojców widzicie'tu syna. Chociaż pod ziemię ś)ii jego rodzina. Ma przecie ojców, co litością zdjęci. Mając kumowstwa powinność w pamięci. Nie żałowali dba sieroty chleba. Uczyli pracy i bojażni nieba;
Sprawił się godnie, że go synem zo^wlą, 1 część chudoby dla niego stanowią.
SIELANKA KRAKOWSKA
19
Nie jestci o nich gospodarstwo liche, Praca sierpowa nie idzie pod wichę, Co tydzień wniesie, nie straci niedziela, Bóg też rzędności pomocy udziela : Czystę pszenicę niesie czarna rola, Wełniste owce zabielają pola, W schludnych stajenkach bydełko się chowa, A cztery konie jeżdżą do Krakowa. Z ich to poręki ja do was przychodzę; Poznał się Wiesław z Haliną na drodze. Jak pewno wiecie j i ojcom wyjawił Że swoje serce w jej sercu zostawił. — Na to Stanisław rzekł mu słowem takićm : « Jesteś mi prawda w domu jedynakiem ; « Lecz jeśli miła serce tobie święci, « Jeśli rodziny poznasz dobre chęci, • Uprośże Jana, niechaj zacznie swaty, « Jak syn synowę przywiedź mi do chaty. » Te słowa matko! wiernie wam odnoszę I w imię ojców o córkę was proszę. Niechaj Bóg dobre rodziny jednoczy;
Nie chcę młodego wychwalać wam w oczy. Często pochwała, choć i słuszna, szkodzi. Bo lepiej, kiedy nie znają się młodzi, Zawcześnie już się u celu być mienią, Kiz pochwaleni przestrogi nie cenią; Choć pracowity, choć posłuszny w domu. Bywał i Wiesław szpakiem pokryjomu : Zajechać drogę, choćby wojewodzie, Kej nad muzyką prowadzić w gospodzie, Z karczmy rozpędzać cesarskie wojaki. Wyśmiać wędrownym Góralom chodaki. Toć były dotąd jego obyczaje.
Młodemu wszystko zarówno się zdaje : Bo jak na wiosnę pędzi potok w biegu. Pieni się, szumi, i wylewa z brzegu. Aż dalej, cicho płynie w swśm korycie; Tak młodzian siłą udarzon obficie. Musi wyszumiać, ai w troskach stateczny.
20
WIESŁAW
Jak jabłoń z czasem traci kwiat zbyteczny. Zawsze też dobra i stateczna żona, Resztę w'ychowu w młodzieńcu dokona; Nauczy myśleć, jak dobytek zbierać Jak się na przyszłość niepewnę ozierać. To wam powiadam o naszym Wiesławie, Bom mu był świadkiem od dzieciństwa prawie.
Bacznie Halina stojęca na boku, Śledziła prawdy w Wieslawowem oku, Jan mówięc prawdę, wiedział, że nie ranił, Dziewczęta lubię błędy, które ganił.
Ale łza błyska w źrenicy młodziana. Potem się nisko skłonił do nóg Jana. Skłonił się matce, milczęc, pełen sromu, I było długie pomilczenie w' domu. Wtenczas Halinie także łzy wytrysły, Jako na wiosnę nad brzegami Wisły, Gdy wonny deszczyk obłoki wyleję, Kwiaty zroszone błyszczę się nadzieję, A razem słońce za górami świeci. — Tak gdy z otuchę łzę zroniły dzieci, Jan z matkę na nie poględali z boku. Miła pogoda jaśniała im w oku.
Rzewniło matkę to dziewicy szczęście; Lecz nie Halinie bogate zamęścio. Która sierota bez ojca i matki, Nie miała wiana ni rodzinnej chatki 1 W szczerości zatem, jak każę sumienie. Takie Janowi czyni oświadczenie :
« Jest Bóg widzęcy na niebieskim dworze. Doświadcza ludzi w szczęściu i pokorze. Gzy kogo zniży, czy w górze osadzi. Patrzy jak wszędzie człowiek sobie radzi. Halina moja, co w ubogim bycie. Przepracowała dotęd ze mnę życie. Nie wierzy słońcu, które niespodzianie. Przed nasze teraz zabłysło mieszkanie; Na stan jej niski wysoka jagoda. Nie dla niej kmiecia ręka i zagioda.
SIELANKA KRAKOWSKA
21
Bo nie ma ojców, ani przyjacieli, Coby o wianie dla niej- pomyśleli. Przeto młodzieńcze! niech cię Bóg poświęci. Za dobre serce i życzliwe chęci. Teraz słuchajcie o losie Haliny, 1 to do waszej odnieście rodziny :
Gdy się los zawzięł na tutejszę stronę, Szedł mój męż także na spólnę obronę, I już nie wrócił. Obcy bez litości Grabili dwory, zapalali włości; Doznał co trwoga, kto pomni te czasy. Starcy i matki pokryli się w lasy, Ale i w lesie zajęły się sosny, Byłci to widok straszny i żatośny, Gdy ta ostatnia gorzała uchrona. Na milę wielka rozciągła się łona, Dzieci i matki błędziły tłumami; Przy drodze na to patrzyłam ze łzami, A że mi dziecię zastąpiło drogę, Do serca plącząc — utulam jak mogę. Pytam o imię, rodzinę, mieszkanie, Ale daremna prośba i pytanie. Dziecię zaledwo znało swoje imię Mówiło tylko, że w okropnym dymie, Nieznani ludzie wiedli je do lasu — Więcej nic nie wiem. Aż do tego czasu Ja matka niegdyś, pamiętna na Boga Wzięłem sierotę, choć sama uboga; Użyłam trosków, lecz była ich godna. Wyrosła zdrowa, pracowna, urodna. Obiedwie teraz pracujem na siebie, W jednych żyjemy troskach i potrzebie, Bez skiby ziemi, jałówka, dwie krówek, Kilka owieczek, cały nasz dochówek. Brzmią tu wesela na każde odpusty. Lecz to nie dla niej, nie dla mej zapusty. Na których pannom kupują pierścienie; Tam gdzie stodoły i bogate mienie. Tam zalotnicy. Nie zwabi młodziana,
WIESŁAW
«2
Przepyszna córka bez ojców i wiana; Jak by ta dotąd niebieska opieka. Tak przeznaczenia u Boga niech czeka; Ufam, że póki niemoc mię nie strawi, Już mię Halina sarnę nie zostawi. » — ** Na to Halinie łza z oczu wytryska, Klęka przed matkę i kolana ściska : ■ O moja matko! tyś jest moje wiano, Choćby mi góry ze złota dawano. Choćbym mieszkała w malowanym dworze. Jedwabne szaty chowała w komorze, Tobym bez ciebie przepłakała życie. » — Tak się ścisnęły lejęc łzy obficie, A Janmilczęcy bacznie radość chowa, Wykraść się chciały niecierpliwe słowa. Bo dusza petnę była ważnych myśli; Na twarzy tylko wesele się kryśli.
Chciał mówić Wiesław, ale ęo Jan bacznie Ostrzegł pocichu, i tak mówić zacznie : « Ważne mi ważne, zwiastuję się rzeczy. Jest Bóg, co ludzkie sprawy ma na pieczy. Chwała mu wieczna! — Miła gospodyni. Niechaj z ufnościę co powiem, uczyni. Bo z serca idzie szczera moja rada; Uproście koni z w'ozem u sąsiada, A tę życzliwość hojnie mu wrócimy. Bo wszyscy w drogę wybrać się musimy. Szczęścia spólnego wybiła godzina. Pozna Halinę, Wiesława rodzina. »
V.
Wartko wóz toczą parskające konie Mijają mostki i wzgórki i błonie, Cała rodzina siedzi zadumana. Wesołość tylko nie opuszcza Jana, Bo radość w sercu utajoną żywi. Że dwie rodziny wrychle uszczęśliwi.
Sielanka khakowska
23
Przydrożne lipy długie ścielą cienie. Gore nad lasem niebieskie sklepienie, I rzeźwf woni j tchnie wieczór pogodny Jest blisko drogi gościniec wygodny, Tam kaź? stanąć, bo choć wioska bliska, Jednak ję dzielę, zarosłe stawiska. Przeto nim w okól jadęcy okręży. Pieszy ścieszkami trzykroć pierwicj zdęży. Idę więc wszyscy ścieszkami wesoło, A wóz pył wznosi okrężajęc koło. Dziwnie Haliny twarz się uwesela. Swawolna, więcej mówić się ośmiela. Przebyli kładki i zaczepne krzewy; Z błoni pastusze obwały się śpiewy. Które jej bardzo do serca trafiły : Tak na weselu nócił Wiesław miły, A Jan uważnie poględa jej w lica. Czy jej nie będzie znanę okolica, • W tern uroczyście od kościelnej wierzy. Dzwon na modlitwę głos po rosie szerzy. Pobożnie wszyscy padli na kolana, A twarz Haliny od zorzy oblana Podobnę była do twarzy anioła — Ale tęsknocie wytrzymać nie zdoła, Do dziwnych marzeń głos dzwonka ję skłonił I niezważanę łzę z oka jej zronił. A idęc dalej na wzgórku stanęli;
Już tylko wioskę jedno błonie dzieli, Z którego krzyczęc swawolne pachołki Spędzaję na most i krówki i wołki.
Skrzypię z ról czarnych wracajęco pługi .\ cała wioska, jako ogród długi W kwitnęcycłi sadach niskie strzechy kryje,. Z których dym kręty ku niebu się wije, " A stary kościoł z blaszancmi szczyty. Po nad wsię błyszczy lipami zakryty. Wieża, z której dzwon o milę donosi. Już pogrzeb piętym pokoleniom głosi, Gdy tak na wszystkie poględaję strony,
21
WIESŁAW
Jan się zapytał na laskę schylony : ■ Jak ci się zdaje to nasze siedlisko ? Chata Wiesława już tu bardzo blisko. • —• Ale Halina w jednę patrzy stronę Bijęce łono, usta otworzone Poznać dawały wielkie zadumienie, Błogie się w serce cisnęło wspomnienie Nie mogła mówić, bo w takowym stanie, Każdy jej oddech zajmowało łkanie.
Dalej przy miedzy na przeciwko chaty. Stoi krzyż Pański pochylony z laty. Wokoło wierzby i zielona trawka. Tam wiejskich dzieci niedzielna ząbawka; Tu już Halina pada na kolana, W dłonie uderza i mówi do Jana : • Mocny mój Boże! toć moja rodzina 1 Gdzie moja matka, gdzie matka jedyna? Jeśli już w grobie, na grób jej pójść muszę. Tu utęskniona niech wyzionę duszę. Tu się bawiatara, tu zbierałam kwiatki, Ale nie widzę rodzicielskiej chatki : Bo tu inaczej wszystko dawniej stało. Nie tak, jak mi się w pamięci zjawiało. »— Tu Jan o ziemię kij i czapkę rzucił.
Klęknęl i pod krzyż łzawe oko rzucił, « Tu naprzód, rzecze, na kolana padaj. Tu już nie pytaj, ale dzięki składaj 1 Widzisz tę ziemię, jak jest wydeptana. Twoja to matka, matka żałowana, W modłach za tobę tak ję wyklęczała; Bóg nas doświadcza. Bogu zawsze ch^^ała Bóę litościwy i ciebie ratował, 1 OJCÓW twoich przy zdrowiu zachował. Wzmogli się znowu po niszczącym boju Z sierotę dzieięc owoce pokoju ;
Chatkę i córkę stracili w potrzebie. Dziś w nowej chacie uściskaję ciebie. » — Klękła Halina, Wiesław za Halinę, A zamiast modłów łzy z oczu im płynę
SIELANKA KRAKOWSKA
25
Łxy, które czystsze od rosy widzieli, Które jak perty liczyli anieli. A kiedy wstała, już uczuć nie kryje, Ściska Wiesława i Jana za szyje.
Spieszą w podwórko, lecz ojców nie było. Patrzy Halina, co się odmieniło. Tak spodziewanych od pola czekali, Aby Halinie wypoczynek d iii.
Już też Stanisław od łąk wraca z kosą, Idzie i żona, konicz krówkom niosą ; Naprzód z bławatem szła Bronika mała. Gości w podwórku ojców wskazywała.
Chciał Jan, by Wiesław naprzeciw pospieszył, Ażeby matkę szczęśliwą ucieszył.
Jak się witała rodzina złączona, Jedno drugiemu oddając do łona; Jakie pytania, dzięki, odpowiedzi. Jako się zbiegli ciekawi sąsiciizi; Jako Bronika starszą siostrę ściska, Nie znając straty, a czując co zyska; — Tego wam moi mili towarzysze. Jakobym pragnął, nigdy nie opiszęl
DOBRANOC WIESŁAWOWI.
Uśnij mi uśnij! Wiesławie drogi 1
Da tobie miłe spocznienie Spokojne twoje sumienie, Bo cnocie zawsze sen błogi.
Niechaj pies wierny przed twemi wroty, Odstrasza zdała złych ludzi j Niech ranny kogut cię budzi, Do szczęsnej w polu roboty.
26	WIESŁAW
Niech pod twe dachy jaskółka z rana, Z gokciną szczęście przynosi; Niech zawsze dobry czas głosi, Na żęcie kłosów i siana.
Z góry obłoki, co łeję wody. Nie minę nigdy twych błoni — Niech kwiatem ogród twój wob I liczne mnożę się trzody.
Na jawie twoje myśli jedyne, Niech we śnie ciebie upoję. Śnij sobie, jakbyś już twoję We wrota przywiózł Halinę.
Czytaj z jśj twarzy lube dumanie, Gdy ufna w miłej ozdobie. Rozważać będzie przy tobie Już wieczno z tobę mieszkania
Śnij szczęście, które zakładasz skroni ie A jeśli przyjaźń, prostota, 1 inarz^ ci się ochota. Niech ci się przyśni i o mnie.
PIEŚNI ROLNIKÓW
OJCIEC DO SYNA.
Zdaj synu ojcu i pług i radio. Ja jeszcze siły pokrzepię, Sam będę orał, gdy tak jeszcze padło. Chatkę zniszczony polepię,
W kopanym dołku, w ustronnej dolinie. Tam dawna zbroja rdzawieje ;
W nieszczęsnej sam jy grzebałem go,dzinie Na dalsze kiedyś nadziejo.
Niech w ręce twojej zobaczę ja jeszcze, Choć we śnie broń podniesiony, A omamiony wesoło zapleszczę, Źe matka jest nam wrócony.
Nie lituj synu ! źo ojciec sędziwy
Już nie wy dola robocie,
Raz jeszcze chleba dobędę z tćj niwy, Ty w krwawym ocal go pocie.
Nadzieja dla mnie i w tobie i w Bogu, Z niy moje zakwitnie zboże;
Oszczędzać będę dobytek w mym brogu. Na wojnę zapas odłożę.
t8	PIEŚNI ROLNIKÓW.
Za domem bożym przy suchej topoli;
Tam będzie krzyżyk drewniany.
Tam stąpi rychło przed spieką niewoli, Twój ojciec tęskny, stroskany,
Jeśli zwycięzcą przybędziesz po boju, Odżałuj wczesną śmierć moję;
Inaczej, zajrzyj mojego pokoju, I oddaj w grób mój tę zbroję.
CHORĄGIEWKA.
Luby I niech do boju tobie Jeszcze chorągiewkę zrobię. Gdy pojedziesz w krwawe boje, Zwieś na‘dzidę pracę moję j Niech powiewa ku tej stronie, Gdzie twa luba we łzach tonie.
Niech jej szelest co godzina Moją chatkę przypomina. Smutek ojców niesłychany. Spustoszone nasze łany, licz kochanku i przy chwale. Miej w pamięci moje żale.
Białą barwą jedna strona. Druga czerwoną znaczona;
Ta niewinność wojny znaczy. Druga rozlew krwi, rozpaczy, A pod orłem razem spoję Z mem imieniem imię twoje.
Pomnij zawsze w ciężkiej sprawie, O kochance i o sławie;
PIEŚNI ROLNIKÓW.
Gdy ulegniesz obcej broni, Wtedy znak mój odrzyj z broni, Niechaj szydzący nie czyta. Czyja tu cyfra wyryta.

MATKA DO SYNA.
Niechaj będzie Bogu chwała! Żem cię synu wychowała. Dorodny jesteś i młody, Topol zajrzy ci urody.
Jakież to trudy i znoje. Poprzedziły młodość twoję, Twoja uroda i siła
Dziś mi wszystko nagrodziła.
Aleś wszystko winien ziemi, Która co rok dary plemi, Twoim rodzicom i tobie, I konikowi przy żłobie.
A więc synu spiesz na błonia. Broń z komory, z stajni konia. Wypędź ze wsi najezdników. Niech nie nosi niewolników.
Zegnaj siostry, wychodź z domu, By się nie doczekać sromu. Ażeby biły się dziatki. Za dobry byt własnej matki.
ÓO	PIEŚNI BOLNIKÓW,
KOCHANKA.
Gdy mi go ojciec wyprawiał do boju,
Gdy go gromada u progu żegnała, Z jego chusteczką szłam jeszcze do zdroju, Abym go chwilę od drogi wstrzymała.
Wyschła chusteczka, ja w srogiej zgryzocie. Znowu umyślnie zrosiłam ją łzami. Aby przez chwilę schła jeszcze na płocie. Żeby na chwilę mógł jeszcze być z nami.
Przecie on poszedł, tylko jego ślady Zostały po nim do brogu tłoczone, W stajni koniczek nie tupa już gniady, Sama ubiegam gaje ucienione.
Bocian obierał gniazdeczko na dachu, Kiedy wchodził : nie krakały wrony. Wnet z wojennego powróci on strachu. Sroka przepowie skąd przyjdzie stęskniony.
On będzie bronił zasianej zagrody.
On po tych łąkach wyćwiczył się w siłach, Tu się kwitnącej doczekał urody. Jego tu leży rodzina w mogiłach.
Kiedy powróci, na górze od lasu, Zwiesi chorągiew błyszczącą od słońca. Na nią każdego poglądam ja czasu. Tędy kochany powróci obrońca..
Ja do gaiku prowadzić go będę, Gdziem dochowała kwiateczki różowe. Kutą zasianą pokażę mu grzędę. Ślubny z niej wieniec uwiję na głowę.
PIEŚNI ROLNIKÓW.
3i
JADĄCY DO WOJSKA.
Zwolna postępuj póki na swembłoniu! Już tu nie wrócisz miły gniady koniu, Pożegnaj łękę i drabki, gdzie siano Świeże ci co dzień dawano.
Jeszcze niech okiem rzucę na zagrody — Tu się po błoniu rozbieliły trzody, Trzaskaję z biczów pastuchy po borze, Źróbek się pławi w jeziorze.
Cięgnie się potok przez zielone smugi. Wołgi powolne cięgnę ciężkie pługi, Pod owym krzyżem Halina kochana. Modlić się będzie co rana.
Zacznie stęskniona płakać mię nieboga, Okiem jej będzie wartowana droga, Tenłent konika jej ucha nie minie, Zwiedzionćj w kaźdćj godzinie.
B^zie przy drogach do zachodu słońca, Pytać podróżnych, zwodzić się bez końca, Rozjawiać będzie przy dzwonka rozgłosie Smutne piosenki po rosie.
Ze mnę sen będzie, ze mnę praca cała. Będzie do wróżki w każde święto słała, Jeżelira zdrowy, czy wrócić mam jeszcze. Albo czy innej nie pieszczę.
Już ja zapomnę na twoje oczęta.
Bo się powinność przy nich nie pamięta, Spomnieniein raczej na kraju niedolę, Tęskność zobaczę i bole.
Już wam nie będę tłoczyć niw żołnierze, Z domu chudoby nikt wam nie zabiorze. Ni lnem pod jesień uścietane łany. Końmi poiłoczę dragany.
Ja ci powrócę polem niespodzianie. Żołnierz chędogi przed okienkiem stanie, W podwórko wyjdzie Halina rumiana.
32
PIEŚNI ROLNIKÓW.
Witnó wiernego Hułana. Zaczóm Bóg święta takiego pozwoli. Jeszcze się ojcze nażyjesz w niedoli, Wprzód z tobę prędzej do bożej obory. Gromada wyjdzie z komory. Może Halino! ciebie nie zobaczę, W chacie samotnej resztę dni przepłaczę. Na grobie twoim piołuny powieję, Kwiaty w ogródku zwiędnieję. Zwolna postępuj, póki na swem błoniu, Już tu nie wrócisz miły gniady koniu I Pożegnaj łękę i drabki, gdzie siano, Świeże ci codzień dawano.
ROLNIK.
Karczmareczko nasza I
Jeszcze jedna flasza; Aby dziś w gospodzie. Cieszmy się przy miodzie,
Kiedy podchmielony Idę przez zagony, Nie zapłaczę sobie. Że obcemu robię.
Rosłego jak trzcina.
Mam na wojnie syna. Twarz młodego wieku. Gdyby róża w mleku.
Jeśli on po boju, Wróci mi w pokoju. Zapomnę o miodzie, I naszej gospodzie.
MEŚNI ROLNIKÓW.
31
Już ja ponicwoli Wezmę się do roli, Wszystko nasze zboże, Opłacić nam może.
Sprawię mu sukmanę;
Pasiki kowane;
Będę o nim dziewki Wykrzykiwać Śpiewki,
NABOŻEŃSTWO.
w obory z pola spędzajcie trzody,
ZawieScie kozy na ścianie. Młynarze dzisiaj zastawcie wody. Niech w polu praca ustanie.
Mówił już Pleban, że się zaczyna Wojna, co ziemię krwię zrosi, Siostra za brata, matka za syna, W kościele Boga mech prosi.
Gałęzie lipy tnijcie młodzieńce. Wy dzieci 1 spieszcie na kwiaty. Górki w kwietnikach splatajcie wieńce, Przywdziejcie świąteczne szaty.
Ustrójmy wrota, złociste ściany, Jarzęce zapalmy świece. Niech ołiar/. będzie w wstęgi przybrany, I liść umai Świętuicę.
Usłyszym dzisiaj kazanie nowe, itiuizieo ! będziem nucili. Bo kio przed Bogiem ukorzy głowę, Teu jej przed wrogiem nie schyli.
.1 •
34
PIEŚNI nOLKIKÓW,
DO BOGA PRZED BIT W^
o Panie I ojcowie sami Włożyli na mnie tę zbroje, Abym z nieprzyjaciolami Walczył w święto linie Twoje.
Ty cierpiałeś za lud cały, Niech cierpię za kraj kochany; Wzmagaj śród bitwy zapały. Daj cierpliwie znosić rany.
Jeśli poledz trzeba będzie. Święta PanieI twoja wola;
Jeśli zostać w żywych rzędzie. Miłe żyzno ojców pola.
GOSPODYNI.
Dziewczęta! cieszcie się ze mnj. Nowinę niosę przyjemnę,: Nie daleko do wieczora, Poględajcież więc do bora, Pojadę. z tamtęd rycerze, Dzielni wojacy, żołnierze.
Już koniec długiej ich trosce, Spocznę. teraz w naszej wiosce, Niebożęta opuszczone. Od swych matek wypieszczone. Jak jelonki młode hoże. Piękno jako z mlekiem róże.
Dziś za pościel ziemię maję, A niebem się odziewaję,
PIEŚNI ROLNIKÓW
35
Pożywieniem krzywda ludzi, Trud ich uśpi, grzmot obudzi, Ileż tpraz o swe dziatki Łez nie leją biedne matki?
Pójdę ja przejdę komorę, Co najlepszego wybiorę, A zawczasu, niech po pracy Spoczną sobie nieboracy. Bo kto wie, jaka daleka, Na jutro podróż ich czekał
A wy też na świeżem sianie. Gotujcie dla nich postanie 1 Zosiu? przynieś z karczmy miodu, A ty spiesz się do ogrodu, A tamta niechaj też przecie, Chędugo izbę umiecie.
Bijali się za nas nie raz Usłużcie im i wy teraz; Lepiej wszystko oddać swemu. Niż dać na grabież obcemu; Wszak, aby się za nas bili, Swoje chatki opuścili.
CELINO W. (t)
stawaj do spólnego kota Wiejska gromado wesoła!
Opatrzność pracy życzliwa,
(1) Pieśń śpiewana przy założeniu nowego siedliska, nazwanego od imienia Celiny, urodzonej we Włoszech córki Pułkownika Legjouów Polskich.
3ft	PIEŚNI ROLNIKÓW.
Nowa osada przybywa, Ta co nam serca pobrała, Celina imię jej data.
Niech przeto u późnych synów, Celiny słynie Celinów.
Jako Celiny uroda.
Niechaj kwitnie ta zagroda. Niech dom ten zamieszka cnota. Pokój, miłość i prostota. Niech to wszystkie dary razem Celiny będę obrazem.
Niechaj pośród późnych synów Celinę słynie Celinów.
Niech tej ziemi niebo sprzyja. Niech zdała piorun ję mija. Łagodne wiatry i rosy Niech tu rzeźwię pełne kłosy. Niech tu nie postawię nogi Drapieżne zwierza i wrogi.
Niechaj pośród późnych synów Celinę kwitnie Celinów.
Niech tu widzi wnuk daleki^ Ziemi naszej szczęsne wieki; Niech się tu mnożę szczęśliwe. Mężne syny, córy tkliwe. Córki sławno z cnót Celiny, Cnót Celiny godno syny.
Niechaj pośród późnych synów, Celinę słynie Celinów.
Już wtenczas wojna ustała, Gdy Celina świat ujrzała, Sn obcej zrodzona ziemi, Do swojej przybyła z temi. Co przyszli w ojców krainę, Dł.c jćj życie i Celinę.
PIEŚNI ROLNIKÓW.	37
Niech więc pośród późnych synów, Celinę słynie Celinów.
ŻAL PASTERKI.
Po co łamiąc lód potoku Odnawiasz miłość żałosną, Po co idziesz Nowy Roku
Z nową na nowy żal wiosną?
Go u mnie teraz świat cały, Kiedy moj Filon niestały!
Znowu się ten sadek bieli, Jak niegdyś mila ochrona. Gdzieśmy oboje siedzieli, A ja dzisiaj porzucona.
•Na dawne pomna roskosze, Łzami tylko oczy roszę.
Już motyle krążą wszędzie, Wonnym kwiatem łąka słynio, Wnet tu i Filon przybędzie Podawać wianek, Justynie;
Ach! żalcie się mojej straty. Nie kwitnijcie lube kwiaty."
Turkawki, ptaszki przyjemne. Wy, coście nam tyle razy
Przez swe kochanie wzajemne. Wierności dały obrazy. Ja się 'od was nauczała, Ja też tylko dotąd stała.
O turkawki ptaszki błogie 1 Wani Ddiue szczęścia zazdrości,
38
PIEŚNI ROLNIKÓW
Jakże dziś dla mnie są. srogie Obrazy wiernej miłości.
Wszak wy jemu przykład dały, Czemuż Filon tak niestały?
* Otóż i te ciemne krzewy, Gdzie każda ptaszyna płocha Uwodzące nóci śpiewy, I co chwila indziej kocha, Ich skrzydła są u Filona, A ja biedna opuszczona.
GOŁĄBKI.
Od dalekiej chłopiec drogi, Przed Haliny przybył progi : « Otwórz chatę, otwórz proszę. Pozdrowienie ci przynoszę.
Od Wiesława tu przybyłem, Pozdrawia cię słówkiem miłem, I gołąbków młodych parę Przesłał tobie na ofiarę.
Gdy był jeden ułowiony. Latał drugi z każdej strony, I stroskany wreszcie leci, Sam się z drugim złowić w sieci.
Przyjm, Halino ptasząt dwoje. Niech je karmią dłonie twoje. Widząc tkliwe ich kochanie, O Wiesława pomnij stanie. »
PIEŚNI ROLNIKÓW.
39
KLOE.
Witaj znowu, miły maju! Kluję się listki po gaju, A po łękach pełno woni, I. Milon owce wygoni.
Dobry Milon, tamtę wiosnę, Podał mi różę radośnę. Prosił, abym pamiętała, Jak to róża jest nietrwała.
W lecie na tę łękę znowu. Znosił mi ptaszki z połowu, Więcej śmiały, niźli wprzódy, Chciał za to jakiej nagrody.
A w jesieni, to już wiele, Ściskał, całował mię śmiele, Często milczęc oczy zrosił. Rozgniewał, znowu przeprosił.
On mię co dzień tkliwiej błaga, We mnie już litość przemaga, Ratujże mię leśny Panie/ Co na tę wiosnę się stanie 1
CHŁOPEK.
Rycerz to niewielki, Krajowi ubliża. Który nad stan wszelki
Wieśniaka poniża.
łS
PIEŚNI ROLNIKÓW.
Pracowity chłopek J żywi i broni, Żywi jego snopek, ł strzecha osłoni.
Ostrzem jego kosy 'Oztaea się ziemia. On na niej wnet kłosy, Wnet wawrzyn rozplcmix
Z wołkiem on w pokoju, Uprawia nam błonic, Na koniku w boju Pośpiesza w obronie.
Te błyszczące grody. To pańskie pałace. Jego to zacłiody, ł jego są prace.
Jego jest ciężarem, Cu łekko pan roni. On na to pod skwarem Z bydłęcicm pot roni.
Z dziećmi on głodnemi To ziarneczka zgania, Które pan po ziemi Za cacka roztrwaiiia.
W pomoc kraju bieży. Za pańskimi syny. Wszędzie on należy, Prócz zysku i winy.
Sam po tylej str.acie On nędzy nas chroni, W swojej tyłko chacie Jej mieszkać nie wzbroni.
PIEŚNI ROLNIKÓW.
4
Rycerz to niewielki, Krajowi ubliża, Kióry nad stan wszelki, Wieśniaka poniża.
PRZODKOWIE.
Pamiętne dawne Lechity Żyły > rnęztwem i cnotę. Wiarę koclianę i zlotę, Nad wszystkie kładli zaszczyty, Bo w cnotliwem zawsze łonie Pobożności ogień płonic.
Rycerstwo w zbroi sypiało; Trębę zbudzone do chwały, Lasy przebyło i skały. Za bóstwem swojem, zachwalę; Bo gdy zbroję chwała daje. Stal się lekkiem skrzydłem staje.
A obcym bronię zabranę. Młodzież tęsknęca do sławy, W czasie ojcowskiej wyprawy, Ćwiczyła dłoń młodocianę;
Męzki zapał ssała z mlekiem, W męzkę siłę rosła z wiekiem.
Ugięci wiekiem i czyny. Zdawszy synom Marsa pole, Starzy siedli w radnem kole, Obmyślać dobro ojczyzny; A gdzie w sercu cnota poła. Tam wymowa cuda dziaia.
PIEŚNI ROLNIKÓW
A gdy pierzchły kraju wrogi, Swoje i obce sztandary. Pełni lak męztwa jak wiary, Na Pańskie składałi progi. Bo cnotłiwych godna łona, UfnoSć wiarj ożywiona.
Żegnani rękj kapłanów, Szłi po piorunach, po boju, W miłą pogodę pokoju Do cichych domów i łanów. Na granicach łaur zbierali, Za granicę ziarno słali.
W podwórku w cieniu łipowym Siadła drużyna wesoła, Dzban obsyłając do koła, Przy prostym głosie gęsiowym, Lub słuchała boje krwawe, Ałbo lubą ziem uprawę.
O błogie córy pamięci!
Sprawcie to waszem natchnieniem, Niechaj i sercem i pieniem Naddziadów prawnuk uświęci;
Wszystko bowiem traci życie, Czego wy nie ochronicie.
KONIEC.
Paryż, w drukarni braci Rouge, Dunon i Fresne, ulica du Four-Saint-Germain, 43.
GBAŃsk

SPIS RZECZY.
str.
Przedmowa.................................5
Wiesław, sielanka krakowska, ł. *..................................... 7
II....................................... 9
III......................................12
IV.......................................16
V........................................22
Dobranoc Wiesławowi......................25
Pieśni rolników.
Ojciec do syna...........................27
Chorągiewka..............................2S
Matka do syna............................29
Kochanka.................................30
Jadjcy do wojska.....................;	. . 31
Rolnik...................................32
Nabożeństwo..............................33
Do Boga przed bitw?......................34
Gospodyni................................34
Celinów..................................33
Źal pasterki.............................37
Gołąbki..................................38
Kloe.....................................39
Chłopek..................................39
Przodkowie...............................41
r 4.
Wo i e wódzka
Biblioteka Publiczna
6	Gdańsku
rFMltTłąa
Początek i progres wojny moskiewskiej, przez Stanisława Żółkiewskiego.
, Threny, Satyr i Wróżki, przez Jana Kochanowskiego.
Pamiętnik oblężenia Częstochowy, 1655 roku, przez ks. Augustyna Kordeckiego, tomów 2.
Konrad Wallenrod, przez Adama Mickiewicza.
Zamek Kaniowski, przez Seweryna Goszczyńskiego.
Duch od Stepu, przez Bohdana Zaleskiego.
Śpiewy historyczne, przez J. U. Niemcewicza.
-coaoo-
Każde dzieło sprzedaje się osobno po 25 centymów, a z przesyłkę po 30 centymów. Na papierze bardzo cienkim...........50 c.
Odbito kilka egzemplarzy na papierze welinowym z tytułem kolorowanym........5 fr.
Zapisujęcy się na drugę serję z dwudziestu tomów złożonę w cenie 6 fr., otrzymywać będzie każdy tom franko w miarę ich wychodzenia z pod prassy. — Bioręcy 100 exem-plarzy jednego dzieła, (cena 25 franków,) będzie je miał również franko odsyłane.
W druk. Rouge braci, farjz u. dn Foiir-St Germ.. 43